zaterdag, oktober 28, 2017

Herman Brusselmans: Guggenheimer in de mode


Van de vijfenzeventig boeken die Herman Brusselmans in zijn nu zestigjarig bestaan heeft geschreven is dit pas mijn derde. Guggenheimer in de mode is het vierde boek in een reeks van tot nu toe vijf boeken over Guggenheimer. In dit boek valt het Guggenheimer op dat de Belgische vrouwen allemaal zo slecht gekleed gaan en hij besluit daar iets aan te doen. Hij richt de GFC op, de Guggenheimer Fashion Company. Dat is de kapstok van dit verhaal dat verder niet zoveel om het lijf heeft, want zoals meestal bij Brusselmans gaat het niet om het verhaal maar om de stijl. Het liefst zou hij een boek schrijven dat helemaal nergens over gaat.

Van Brusselmans houd je of je haat hem, er zit weinig tussenin. Zijn flauwe humor, zijn lust tot shockeren, zijn vieze grappen, zijn herhalingen, niet iedereen houdt daarvan. Maar als je je overgeeft aan de dwaze gebeurtenissen en melige grappen kun je veel lol beleven aan de boeken van Brusselmans. Alle vijfenzeventig achter elkaar lezen zou ik niet aanraden, maar ik heb genoten van Ex-drummer en van Guggenheimer in de mode. Dat ik niet meer weet wat het derde boek is dat ik van Brusselmans las is dan weer veelzeggend (Heden ben ik nuchter? Ik weet het echt niet meer.)

Maar van tijd tot tijd een Brusselmans lezen, het kan geen kwaad en er zijn er genoeg om uit te kiezen. Dan is Guggenheimer in de mode mijns inziens geen slechte keuze, zeker niet deze uitgave met een prachtige tekening van Ever Meulen voorop.

N.B. Een ding heb ik in ieder geval gemeen met Herman Brusselmans: we trouwden allebei met Gerda B. (Bron: Wikipedia)

donderdag, oktober 26, 2017

Tanguy Viel: Article 353 du code pénal

Een moderne Simenon. Dat zegt de aanbeveling op de achterkant van dit boek. Dat is het ook. Sterker nog, het lijkt behoorlijk op Brief aan mijn rechter. Hier is de rechter lijfelijk aanwezig bij de bekentenis van de hoofdpersoon. Maar omdat de rechter bijna geen woord zegt tijdens de langdurige apologie heeft het verhaal veel weg van een brief. Pas helemaal aan het einde spreekt de rechter als die de tekst van het wetsartikel uit de boektitel uitspreekt. Die associatie met Simenon maakt het boek er niet minder om.

Het is een fascinerende geschiedenis van een klein dorp aan zee in Bretagne. Een projectontwikkelaar belooft het arme vissersdorpje om te toveren in een welvarende badplaats. Een badplaats in een streek waar het bijna altijd regelt, het lijkt een slechte grap. Deze Antoine Lazenec ontpopt zich tot een oplichter en wordt door hoofdpersoon Martial Kermec in het eerste hoofdstuk tijdens een boottocht van boord gegooid en verdrinkt. Bij zijn terugkomst in de haven wordt hij onmiddellijk gearresteerd door de politie.

In prachtige beelden waarin steeds de zee terugkeert, in de beschrijvingen, in metaforen, legt Martial Kermec aan zijn rechter uit hoe hij tot zijn daad is gekomen. Een gepensioneerde gescheiden socialist die alleen woont met zijn zoon Erwan, met een klein beetje geld, opzij gelegd voor de oude dag, bedoeld om een boot te kopen. De puberale revolte van zijn zoon, een actie die de landelijke pers haalt, maar ook zijn rechtvaardigheidsgevoel, brengen Kermec er uiteindelijk toe Lazenec om het leven te brengen.

Voor deze schitterende politieke en sociale roman, zijn zevende roman, ontving Tanguy Viel de Grand Prix Litteraire RTL/Lire.

maandag, oktober 09, 2017

Eliette Abécassis: La répudiée

Hoe kies je een boek? Soms vanwege het omslag, soms vanwege de flaptekst, vaak omdat je eerder een boek van dezelfde schrijver/schrijfster las. Dit boek van Eliette Abécassis koos ik omdat het linksboven in de boekenkast van het Rotterdamsch Leeskabinet stond. Het eerste boek in de kast met franse romans. Omdat de naam van de schrijfster met de letters ab begint stond het boek daar. Zoals ik aan het begin van dit jaar bedacht om alleen boeken met korte verhalen te gaan lezen, zo bedacht ik me nu dat je ook alle boeken van links naar rechts en van boven naar beneden kunt lezen. Van elke schrijver ten minste één boek, van a tot en met z.

Zo kwam ik aan dit boek, van een schrijfster van wie ik nooit had gehoord. Een boek met een titel die ik niet onmiddellijk begreep. La répudiée. De verstotene begreep ik al snel. Een dun boekje van zo'n 125 pagina's. Een korte geschiedenis van een huwelijk, in de eerste persoon verteld door de echtgenote. Ze leeft in een orthodox-joodse gemeenschap in Jeruzalem en is op zestienjarige leeftijd getrouwd met de zoon van de rabbi. Het verhaal begint met de huwelijksceremonie waar ze haar man voor het eerst ziet en onmiddellijk voor hem valt. Ze is gehoorzaam aan haar ouders en aan de tradities van de gemeenschap terwijl haar zuster opstandig en rebels is. Maar er is een probleem. Het huwelijk blijft maar kinderloos en volgens de traditie mag een man van zijn vrouw scheiden en hertrouwen als er na tien jaar nog steeds geen kind is. Dan mag de man zijn vrouw verstoten.

Langzaam maar zeker komt dat moment dichterbij in het relaas van Rachel, telkens weer wordt ze ongesteld en nadert het moment dat haar man wellicht de vreselijke beslissing zal nemen om haar te verstoten. Zoals de titel van het boek al verklapt gebeurt het onvermijdelijke.

La répudiée is een spannend en intens droevig verhaal van een jonge vrouw die haar noodlot tegemoet gaat. De gemeenschap is klein en dwingend, benauwend, en de hoofdpersoon krijgt het steeds benauwder en als ze tenslotte alleen achter blijft, stort haar wereld in. Eliette Abécassis was voor mij een ontdekking, gevonden in het bovenste hoekje van een boekenkast.

donderdag, oktober 05, 2017

Jean Echenoz: De spionne

Met De spionne keert Jean Echenoz terug naar het genre van het eerste boek waardoor ik kennis met deze schrijver maakte, Lac. Een met veel vaart en humor geschreven spionageverhaal. Een spionageklucht waarin het toeval een grote en belangrijke rol speelt.

Constance wordt gerecruteerd als spionne voor een opdracht in Noord-Korea. Voordat het zover is moet ze eerst rijp worden gemaakt voor vertrek, een langdurig proces. Ze wordt gekidnapt en zit lange tijd opgesloten in een afgelegen dorp in gezelschap van twee mannen die sympathie voor haar opvatten. Ondertussen onderneemt haar man zonder al te veel succes stappen om haar terug te krijgen. 

Het verhaal dijt uit en slingert diverse kanten op en allerlei bijfiguren blijken op wonderlijke en onwaarschijnlijke manier met elkaar verbonden. Ook duikt van tijd de schrijver zelf op in het verhaal met opmerkingen als dat er toch seks of geweld in een boek als dit moet voorkomen.

Net als in een klucht of een who-dunnit is de plot een slim geconstrueerd mechaniek waarin alle radertjes uitiendelijk in elkaar blijken te passen. Een beetje een luchtig niemandalletje maar door de humor en ondanks het gebrek aan vaart, soms lijkt het verhaal helemaal stil te staan, een licht verteerbaar boek van een meesterlijk schrijver.

dinsdag, september 26, 2017

James Joyce: Dubliners

Schetsen van de levens van inwoners van Dublin aan het begin van de vorige eeuw, dat is Dubliners van James Joyce. Na het lezen van Ulysses moest ik natuurlijk ook dit vroege werk van Joyce lezen. Ik begon er aan het begin van dit jaar aan met de gedachte dit jaar eens alleen maar korte verhalen te lezen. Niet gelukt. Ook nam ik me voor om dit jaar alleen maar boeken te lezen die voor 2017 uitgekomen zijn. Ook niet gelukt. Ik begon goed, met Maarten 't Hart (Dienstreizen van een thuisblijver) en Bob den Uyl (Onuitroeibare misverstanden), maar bij de toen nieuwste roman van Arnon Grunberg (Moedervlekken) en het boekenweekgeschenk van Herman Koch (Makkelijk leven) ging het mis. Met Simenon (Maigret en de varkentjes zonder staart) zat ik weer even op het goede spoor, alhoewel de verhalen in dat boek niet zo goed zijn, maar uiteindelijk ben ik toch weer meer romans dan korte verhalen aan het lezen. Terwijl korte verhalen toch zo mooi kunnen zijn. Dat blijkt uit deze bundeling van James Joyce.

Het meest geraakt werd ik door A painful case (over een verloren liefde) en The Dead (ook over een verloren liefde, maar dan compleet anders) hoewel het eigenlijk allemaal juweeltjes zijn. Sommige zonder afgerond einde en daarin voor de tijd waarin ze geschreven werden zeer modern. Het is bijzonder hoe James Joyce in een paar woorden of zinnen een personage weet neer te zetten. Alle verhalen spelen in een Dublin dat niet meer bestaat, in een lang vervlogen tijd, de gevoelens van de personages zijn net zo herkenbaar als wanneer je ze gisteren was tegengekomen.

Dimitri Verhulst zei over Ulysses dat het 999 pagina's je lul uit je broek lachen is. Niet helemaal waar toch is dat zeker een grappig boek en niet het moeilijke boek waarvoor het meestal wordt aangezien. Dubliners daarentegen is veel melancholieker van toon en vaak ontroerend. Hulpeloze lieden proberen strompelend een weg te vinden door een moeizaam leven in de straten van Dublin.

maandag, september 18, 2017

Javier Marias: De verliefden

De verliefden
Een daad van zinloos geweld, dat lijkt de dood van Miguel, één van de twee verliefden die Maria elke ochtend bij haar ontbijt ziet in hetzelfde restaurant. Van een afstandje observeert ze de twee, een gelukkig huwelijk lijkt het. Maar is het dat ook?

"Marías lezen is puur genot." staat als aanbeveling op de omslag van De Verliefden, een aanbeveling van dagblad Trouw. Ik begon aan het boek maar het lezen er van voelde niet onmiddellijk aan als genieten. Lange zinnen, moeilijke zinnen. Toch was ik snel gegrepen door het verhaal en vooral geïntrigeerd door de hoofdpersoon, de vertelster, Maria. Zij is in het boek degene met het luisterend oor, de ziener die alles ziet en probeert te doorgronden, maar hoe betrouwbaar is zij zelf?

Op één derde van het boek pakt een professor, professor Rico een uitgave van Don Quichot uit de boekenkast. Is dat een aanwijzing dat Maria, die bij een uitgever werkt, net als Don Quichot te veel romans heeft gelezen en dat de verbeelding bij haar op hol slaat? Dat zij eveneens vecht tegen windmolens?

Nadat Maria via een collega op de hoogte is van de dood van Miguel raakt zij in gesprek met zijn weduwe, Luisa, die haar meeneemt naar haar woning, waar zij Javier Díaz-Varela ontmoet, een huisvriend van het echtpaar. Tijdens het gesprek dat er gevoerd wordt fantaseert zij over de gebeurtenissen rondom de dood van Miguel, verzint zij een gesprek tussen Javier en Miguel, kortom, zij fabuleert zelf hele geschiedenissen. Tegelijkertijd raakt ze in de ban van deze knappe man en begint niet lang daarna een verhouding met hem. Tot ze meent dat hij meer weet van de dood van Miguel, dat die dood niet zo toevallig en zinloos is als hij lijkt.

Het verhaal vordert traag maar daarmee wordt de spanning steeds meer opgevoerd. In tegenstelling tot een thriller waar de gebeurtenissen elkaar meestal in een hoog tempo opvolgen is het hier juist het tergend langzaam ontrafelen van het mysterie wat het zo spannend maakt.

Ondanks de lange en moeilijke zinnen de moeite waard om tot het einde toe uit te lezen.

donderdag, augustus 17, 2017

Miriam Rasch: Zwemmen in de oceaan

Miriam Rasch is intelligent, humoristisch, scherp,en met deze eigenschappen werpt ze in Zwemmen in de oceaan een blik op de postdigitale wereld. De postdigitale wereld? 'Het digitale tijdperk is toch nog niet voorbij?' dacht ik toen ik de ondertitel Berichten uit een postdigitale wereld las.

Zwemmen in de oceaan bericht over een wereld waarin we zo overladen worden met prikkels dat we er bijna in verdrinken. Een wereld waarin het digitale van bijzonder normaal is geworden. Alles is digitaal, ons treinkaartje, de muziek waar we naar luisteren, ons patiëntendossier. Al onze stappen in de wereld worden digitaal geregistreerd en leveren een oceaan aan data over onszelf op.

Van Miriam mogen we in de essays lezen in de volgorde die we zelf kiezen zoals ze ons in de Terms of Service meedeelt die aan het boek voorafgaan en waar we akkoord mee moeten gaan voordat we het boek mogen lezen.

Dus begin ik met het artikel over het boek The Circle van Dave Eggers omdat ik al twee boeken van Dave Eggers heb gelezen (The Circle niet) en lees daarna 'Een kleine biologische banaan: fonofilia in 12 scènes' waarmee ze de Jan Hanlo Essayprijs Klein won. Terecht. Eén van de laatste essays die ik lees is dat wat gaat over Excel, het grappigste artikel van allemaal: Denkend als een spreadsheet. Onder andere over de Excelkampioenschappen waar je een gouden toetsenbord zonder F1-toets kunt winnen.

Maar bovenal is het een filosofisch boek over de overweldigende en wijde wereld van het web. Aan de hand van filosofie en literatuur gidst Miriam Rasch ons door het postdigitale landschap, toont ons de schitterende vergezichten die we kunnen bewonderen en de valkuilen en afgronden waar we niet in moeten stappen, en wij laten ons maar al te graag door haar meevoeren.

donderdag, juli 20, 2017

Laurent Binet: HhhH

Dit is een van de vreemdste boeken die ik ooit gelezen heb. Het genre van mengeling van roman, non-fictie en memoires kende ik al van Emmanuel Carrère die met deze techniek L'adversaire schreef, een bestseller die twee keer werd verfilmd. Maar Laurent Binet heeft met HhhH zo'n bijzonder boek geschreven dat ik al tijdens het lezen en dus al voordat ik het boek uit had iedereen aanraadde dit toch vooral te gaan lezen.

HhhH, Himmlers hersens heten Heydrich, ik had me al verbaasd over de titel (als je het op zijn frans uitspreekt klinkt het als asj, asj, asj, asj). Ik had geen idee waar die vier herhalende h's voor stonden totdat ik de televisieserie zag.

Een prachtige serie die me vertelde waar het boek over gaat en die me nog nieuwsgieriger maakte naar het boek waarop de serie was gebaseerd. Ook kende ik de schrijver nu een beetje, een innemende jongeman die in korte scènes vertelde over zijn worsteling met zijn onderwerp, de Beul van Praag, Reinhardt Heydrich, de gevaarlijkste man van het Dritte Reich.

Of eigenlijk is die niet het onderwerp, het onderwerp is de aanslag die op Heydrich wordt gepleegd en de mannen die de aanslag uitvoeren. De helden van het verhaal zijn de aanslagplegers, twee parachutisten, Jozef Gabcík en Jan Kubiš, de Slowaak en de Tsjech. 

In meestal korte hoofdstukjes, heen en weer springend tussen heden en verleden, op en neer zwalkend in de tijd, met vele omwegingen en uitwijdingen, van het ene personage naar het andere personage, bouwt Laurent Binet de spanning op om uiteindelijk in het lange hoofdstuk 222, na bijna vierhonderd pagina's in 1942 in Praag bij de aanslag zelf aan te komen. Ook het perspectief wisselt voortdurend, van eerste naar tweede naar derde persoon. Soms is Laurent Binet zichzelf dan weer is hij Gabcik of Kubiš.

Het onderwerp is loodzwaar en ondanks dat is het een boek vol humor met een tragisch slot. Vanaf het begin weet je dat het met de twee Tsjecho-Slowaakse helden slecht af zal lopen. 

Soms schrijft Binet een romantisch of dramatisch stuk tekst om in het volgende hoofdstuk het eerder geschrevene onderuit te halen met de mededeling dat zo'n tekst natuurlijk nooit in het uiteindelijke boek terecht zal komen. Te melodramatisch, te verzonnen.

Het boek kreeg terecht de Prix Goncourt 2010 voor het beste debuut.

dinsdag, juni 20, 2017

Jean Echenoz: Hardlopen

Hardlopen gaat over hardloper Emil Zátopek, bijgenaamd De Tsjechische Locomotief, en is de tweede in een korte reeks van drie biografische romans van Jean Echenoz. De eerste gaat over de Franse componist Maurice Ravel en heeft diens achternaam als titel, de laatste, Flitsen, gaat over de uitvinder Nikola Tesla. Na het lezen van de eerste van deze serie over de laatste jaren van Ravel in de Verenigde Staten, haakte ik af als volger van het werk van Echenoz. Ik vond dat boek te somber en het kon me maar niet boeien. Au piano, de dikke roman die er aan voorafging vond ik fantastisch en misschien had dat er mee te maken dat de opvolger alleen maar kon tegenvallen.

Pas met 14 dat ik moest lezen omdat ik bezig was met een theaterstuk over de Eerste Wereldoorlog haakte ik opnieuw aan als fan van Echenoz waarvan ik tot dan toe van Lac tot en met Ravel alle zeven achtereenvolgende romans had gelezen.

De carrière van Zátopek begint in de Tweede Wereldoorlog tijdens de bezetting van Tsjechië door de Duitsers. In eerste instantie heeft hij helemaal geen zin om hardloper te worden maar langzamerhand krijgt hij er steeds meer zin in en ontdekt hij dat hij bijna alle wedstrijden waaraan hij meedoet wint. Tot woede van de Duitsers die graag gezien hadden dat de Germaanse renners de beste zouden zijn. Na de oorlog wordt Zátopek een held van de communistische heilstaat, een voorbeeld. Dit hindert hem soms in zijn carrière omdat de leiders bang zijn dat hij tijdens een wedstrijd in het buitenland zal overlopen naar het westen.

Geraffineerd beschrijft Echenoz hoe de geheime dienst hem voortdurend in de gaten houdt, zijn interviews censureert of op essentiële punten anders weergeeft en hem woorden in de mond legt die hij nooit heeft uitgesproken. Ook een hoogtepunt is de pagina met beschrijvingen van diverse wijzen van hardlopen en de manier waarop de held van het verhaal loopt. Tegen alle regels in, alhoewel, dat moet gezegd, hij de uitvinder is van de eindsprint.

Nadeel van dit boek is dat de geschiedenis uiteindelijk toch teveel een 'en toen, en toen' verhaal blijft. Zoals verwacht bereikt de hoofdpersoon op een gegeven moment het hoogtepunt van zijn loopbaan waarna het alleen nog maar bergafwaarts kan gaan, zoals in de loopbaan van elke sportman of -vrouw. Wat Echenoz wel doet is sympathie opwekken voor de hardloper en tonen wat voor innemende man Zátopek was.

dinsdag, juni 13, 2017

Dave Eggers: A hologram for the king

Een man, Alan Clay, een consultant, wordt in A hologram for the king naar Saoedi Arabië gestuurd om een hologram te verkopen aan een koning. Hij is een mislukkeling en dit is zijn laatste kans. Ooit werkte hij voor een grote Amerikaanse fietsenfabriek die onder zijn leiding en als gevolg van de globalisering verplaatst werd naar China, hemzelf werkeloos achterlatend. Hij kan het collegegeld voor zijn dochter niet meer betalen en daarom moet er iets gebeuren. Maar de koning laat hem wachten en wachten. Hij raakt bevriend met een chauffeur, komt in contact met een dame van de Deense ambassade waar hij in een orgie terecht komt, en met een knappe vrouwelijke dokter die hem verlost van een vreemd gezwel in zijn nek.

Terwijl Clay dagen lang wacht in gezelschap van drie nerds met laptops, twee vrouwen en één man, in een grote witte tent in de woestijn, begint hij steeds opnieuw aan een brief aan zijn dochter om te vertellen dat hij haar niet meer kan onderhouden. Ook zijn er flashbacks naar thuis waar zijn buurman vlak voor zijn vertrek het meer is ingelopen en daar dood weer uit opgetakeld.

De figuur van Clay zou weggelopen kunnen zijn uit een roman van Arnon Grunberg zoals hij worstelt om iets van zijn leven te maken. De situatie, het verdwijnen van de industrie in de Verenigde Staten, de globalisering, is een van de veroorzakers van het succes van Donald Trump. De ouderwetse arbeiders zijn werkeloos geworden als gevolg van het verplaatsten van de productie naar lage-lonenlanden door consultants zoals Clay.

Ik was behoorlijk onder de indruk van What is the what het enige andere boek van Dave Eggers dat ik tot nu toe gelezen heb. Een heel bijzonder boek. Dat was een documentaire roman en ik was benieuwd naar een geheel zelfverzonnen boek van Eggers. Maar ook dit boek raakte een snaar, de steeds mislukkende pogingen van de vader een brief te schrijven aan zijn dochter, de met tederheid en humor beschreven mislukte seks met de vrouwen die hij ontmoet, en uiteindelijk het ontroerende van het verhaal van Alan Clay met wie je je verbindt en van wie je hoopt dat het hem toch lukt.